مرتضى مطهرى
101
مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )
گندمهاى يك نفر ديگر مخلوط مىشود كه جدا كردن آنها ممكن نيست . شركت بر دو قسم است : عقدى و غير عقدى . آنچه قبلًا گفتيم شركت غير عقدى بود . شركت عقدى اين است كه دو يا چند نفر با يك قرارداد و يك پيمان و عقد با يكديگر شركتى برقرار مىكنند ، مانند شركتهاى تجارتى يا زراعى يا صنعتى . شركت عقدى احكام زيادى دارد كه در فقه مسطور است . در باب شركت ضمناً احكام قسمت نيز ذكر مىشود . 8 . كتاب المضاربة . مضاربه نوعى شركت عقدى است ، اما نه شركت دو يا چند سرمايه بلكه شركت سرمايه و كار ؛ يعنى اينكه يك يا چند نفر سرمايهاى براى تجارت مىگذارند و يك يا چند نفر ديگر به عنوان « عامل » عمليات تجارى را بر عهده مىگيرند . قبلًا بايد از نظر تقسيم سود كه به چه نسبت باشد به توافق رسيده باشند و عقد مضاربه يعنى صيغه مضاربه جارى شود و يا لااقل عملًا پيمان منعقد شود . 9 . كتاب المزارعة و المساقات . مزارعه و مساقات دو نوع شركت است شبيه مضاربه ، يعنى هر دو از نوع شركت كار و سرمايه است ، با اين تفاوت كه مضاربه شركت كار و سرمايه براى كسب و تجارت است ولى مزارعه شركت كار و سرمايه براى كشاورزى است ، به اين معنى كه صاحب آب و زمين با فردى ديگر قرارداد كشاورزى منعقد مىكند و توافق مىكنند كه محصول كشاورزى به نسبت معين ميان آنها تقسيم شود ؛ و مساقات شركت كار و سرمايه در امر باغدارى است كه صاحب درخت ميوه با يك كارگر ، قراردادى منعقد مىكند كه عهدهدار عمليات باغبانى از قبيل آب دادن و ساير كارها كه در به ثمر رساندن ميوه مؤثر است بشود و به نسبت معين كه با يكديگر توافق خواهند كرد ، هركدام از مالك و كارگر سهمى مىبرد . اين نكته لازم است يادآورى شود كه در شركت سرمايه و كار ، خواه به صورت مضاربه و خواه به صورت مزارعه يا مساقات ، نظر به اينكه سرمايه به مالك تعلق دارد هرگونه خطر و زيانى كه متوجه سرمايه شود از مال صاحب سرمايه است ؛ و از طرف ديگر سود سرمايه قطعى نيست ، يعنى ممكن است سود كمى عايد شود و ممكن است هيچ سودى عايد نشود . صاحب سرمايه تنها در صورتى كه سودى عايد شود ، چه كم و چه زياد ، در همان سود سهيم و شريك خواهد شد . اين است كه سرمايهدار نيز مانند عامل ممكن است سودى نبرد و ممكن است احياناً سرمايهاش